1. AŞAMA
1.Süreç
İP SÜRECİ
İpin alınması sürecin başlangıcıdır.
Aktarma İşlemi
İp bobinlerinin birleştirilme sürecine sargı denir.
2 İpin birleşmesi sonucu ipin sağlamlığı artırılarak işlem bitirilir.
Büküm İşlemi
Sargıdan çıkan ip büküme girerek mukavemeti artırılır.
Büküm İpliğin eğrilmesi sırasında liflerin ya da ipliklerin bir arada tutulması ve mukavemet kazandırılması için iplik ekseni doğrultusunda, kendi etrafında verilen sarmal dönüşlere denir.
İpliğe Büküm Verilmesi
Bütün eğirme sistemlerinde ipliğe büküm, onu kendi ekseni etrafında belli oranlarda döndürerek verilir. Büküm ipliğin imal edildiği elyaf cinsine, iplik tipine (atkı, çözgü ipliği vb.) ve ondan yapılacak kumaşın özelliklerine bağlıdır. Büküm, lifleri bir arada tutar ve mukavemeti artırır, lifler bükülerek iplik elde edilir, birden fazla iplik bir araya getirilerek tekrar bükülürse katlı iplikler elde edilir.
Yumuşak büküm az sayıda yapılan bükümdür yani iplik kendi ekseni etrafında daha az döndürülerek elde edilir, genelde örgü kumaşlar için kullanılır. Eğirme işleminden sonra oluşan tek kat ipliklere iki veya daha fazla katlı büküm işlemi uygulanır. Burada amaç; ipliğe dayanıklılık ve dikile bilirlik özelliği kazandırarak iplik katlarını bir arada tutmaktır. Büküm, ipliklerin büküm yönü ve 1 m başına düşen büküm sayısıyla alakalıdır.
Büküm Yönü Nedir
Büküm yönü (sol) ya da Z (sağ) büküm olarak belirtilen, ipliğin eğrilmesi sırasında liflerin ya da katlı ipliklerde katları oluşturan her bir ipliğin yaptığı sarmal dönüşlerin yönüdür.
İplikler iki yönde bükülebilirler. Büküm yönü Z ve S harfleri ile belirtilir. Büküm denildiğinde genellikle anlaşılan ve en çok kullanılan büküm yönü Z’dir. Ancak son zamanlarda S bükümlü ipliklere de talep başlamış ve bazı firmalar Z ve S bükümlü iplikleri bir arada kullanarak örgüdeki dönme problemine çözüm bulma çabası içine girmişlerdir.
Büküm Katsayısı Nedir
Büküm katsayısı, teorik olarak iplik dış yüzeyindeki lifler ile iplik ekseni arasındaki açının tanjantını ifade eden sayı, pratik olarak dolaylı (ağırlık) numaralandırma sisteminde birim uzunluktaki büküm sayısının iplik numarasının kareköküne oranı ya da doğrudan (uzunluk) numaralandırma sisteminde birim uzunluktaki büküm sayısının iplik numarasının kareköküyle çarpımıdır.
Büküm Çeşitleri ve Yapıları
Büküm çeşitleri, ipliğin büküm yönüne göre iki şekilde olur. İpliğe büküm verirken saat yönünde döndürülünce ”Z” büküm, saat yönünün tersine döndürülünce ”S” büküm adı verilen bükümler elde edilir. Genel olarak dikiş iplikleri çok katlı iplik olarak satışa sunulur. Bunun yanında bileşik bükümlü iplikler, fantezi bükümlü iplikler ve kaplanmış bükümlü iplikler de vardır. Yetersiz büküm verilen ipliğin katları tek tek ayrılır, çabuk kopar. Fazla büküm verilen iplikte topaklanma, dolaşma gibi olumsuzluklar görülebilir. 1 m başına düşen büküm sayısına göre iplik dörde ayrılır.
– Hafif büküm: 1 m’deki büküm sayısı 200 adettir. Yumuşak, su emici iplikler üretilir.
– Normal büküm: 1 m’deki büküm sayısı 200-600 adettir. Daha sağlam iplikler üretilir.
2.Süreç
Haşıl İşlemi
İpin mukavemetini artırmak ve Tel sayısını artırmaktır.
Buraya ipler bobin halinde gelir Levent olarak çıkar.
Buraya sadece tek kat olacak ürünler ve 12/1 ipler işleme tabi tutulur.
Çözgü ipliklerine dokumadaki darbeli ve gerilimli çalışmaya dayanabilecek Şekilde mukavemet kazandırmak, dokumadaki çalışma sırasındaki yan yana hareket eden ipliklerin birbirlerine dolaşmamaları için dokumada çalışma kolaylığını sağlama açısından düzgün bir çözgü iplik gövdesi elde etmeye haşıllama, bu özellikleri sağlayan sıvıya haşıl denir.
Haşıllama işleminin amaçları
Çözgü ipliğine mukavemet kazandırmak
Çözgü ipliğine elastikiyet kazandırmak
Çözgü ipliğine kayganlık kazandırmak
Statik elektriklenmeyi önlemek
Çözgü ipliğinin yüzeyindeki lifleri iplik gövdesine yapıştırmak
Çözgü ipliğinde düzgün ve esnek bir film tabakası oluşturmak
Çözgü ipliği cinsine göre gereken nemi ipliğe kazandırmak
Dokuma sırasında ipliklerin birbirlerine sürtünerek pamuklaşmasını önlemek
1:) Yapıştırıcı maddeler: Hasılda kullanıldığı miktar ve işlevleri bakımından büyük öneme sahiptir. Bu maddeler elyaf uçlarının birbirine tutunmasını sağlayarak iplik mukavemetinin artmasını sağlar.
Tabii nişastalar: Haşılda kullanılan en önemli maddedir. Buğday, patates, mısır, pirinç nişastası gibi gruplara ayrılırlar.
Modifiye (suda çözünür) nişastalar: Bunlar suda kolay çözünen ve soğutulduğunda bozulmayan nişastalardır.
Zamklar: Yapıştırıcı gücü fazla olan bu maddeler kısa elyaf kullanıldığında haşıl karışımına ilave edilir. Haşıl gidermede nişasta moleküllerini kapladığından zorluk çıkarırlar. Bu yüzden az kullanılmaları uygundur.
Temel haşıl maddeleri, makro moleküllü, film oluşturabilen ve liflere belirli yapışma, tutunma yeteneğine sahip olan doğal veya yapay maddeler olarak tanımlanabilir. Son yıllarda doğal liflerin yanında yapay liflerin ve bunların birbirleriyle karışımlarının öneminin artması, haşıl maddelerinin kullanılma alan ve miktarını etkilemiştir. Birçok hallerde istenilen haşıllama etkisi tek bir haşıl maddesiyle yeterli ve ekonomik bir Şekilde sağlanamadığından iki veya daha fazla haşıl maddesinin kombine edilmesi yoluna gidilmektedir.
2:) Yumuşatıcı ve yağlayıcı maddeler: Çözgü ipliklerine kayganlık vererek tezgâhtaki sürtünmeleri azaltır.
Donyağı: Hayvansal yağlardan elde edilir. Hem yağlayıcı hem de yumuşatıcı etki gösterir.
Sabun: Yumuşatıcı olarak kullanılır. İpliklerin sürtünmesini azaltır.
Zeytinyağı: Yağlayıcı ve yumuşatıcı özelliği vardır.
Parafin mumu: İpliğe kayganlık kazandırır.
Yukarıda sayılan maddeler dışında değişik kimyasal maddelerde kullanılmaktadır. Haşıllama yardımcı maddeleri ise daha küçük moleküllü olup bunların gerek kimyasal yapıları, gerekse sağladıkları etkiler kendi aralarında büyük farklılıklar gösterebilmektedir. Bu maddeler gerekli görüldükleri durumlarda gerekli miktarlarda haşıl banyosuna eklenir.
3:) Özel nedenlerle haşıla ilave edilen maddeler: Bu maddelere haşıl yardımcı maddeleri de denir
Köpük gidericiler: Haşıl karışımında oluşabilecek köpüklenmeyi önlemek amacıyla kullanılırlar. Asetik asit, kalsiyum, çinko klorür ve benzeri kimyasal maddelerdir.
Bozulmayı önleyici maddeler: Bu maddeler haşılın ve haşıllanmış çözgülerin küflenmesini ve bozulmasını önler.
Su absorblayıcılar: Bu maddeler suyu emip haşılın tamamen kurumasını önler. Çinko klorür, kalsiyum klorür gibi tuzlardır.
Haşıl maddelerinin erimesini ve karışmasını çabuklaştıran maddeler: Bunlar sirke asidi, sülfürik asit, sodyum hidroksit, sodyum karbonat gibi maddelerdir.
Yardımcı haşıl maddeleri arasında en fazla kullanılan vakslardır. Vakslar kurutuculardan çıkan haşıllı ipliğin statik elektriklenmesinin önlemesi için uygulanan maddelerdir. Vakslama işlemi sonucu ayrıca ipliklerin kayganlık özelliklerinin artması sağlanır. Vakslama sonucunda ipliklerde lamel arkasında boncuklanma, tarak arkasında pamuklanma ve temiz ağızlık açılmaması gibi istenmeyen durumlar engellenir. Haşıl dokuma işlemi bittikten sonra kolayca sökülebilir özellikte olmalıdır, aksi takdirde bir sonraki terbiye işlemlerinde problem oluşturabilir.
Haşıl karışımında bulunması gereken özellikler
Haşıl karışımında aşağıdaki özelliklere sahip bir reçete hazırlanarak daha verimli ve kaliteli bir haşıllama yapılabilmektedir
1. Yapışkanlık: Haşıl karışımından beklenen en önemli etken yapışkan olmasıdır. Genellikle bu etkiyi nişasta sağlar. Çok kuvvetli haşıl yapılması gerektiğinde haşılın içerisine bir miktar tutkal ilave edilir.
2. Elastikiyet: Haşıl karışımı içerisinden geçirilen çözgü iplikleri kurutulur. Haşıllanmış çözgü ipliklerinin dokuma leventlerine sarılması esnasında çözgü ipliği üzerindeki kuru haşıl tabakasının dökülmemesi için haşıl karışımına esneklik kazandıracak, kırılganlığı önleyecek maddeler eklenir.
3. Kayganlık: Haşıllı ipliklerle çalışma esnasında sürtünme kuvvetlerine karşı kayganlık kazandırmak için haşıl karışımına bir miktar sabun, parafin vb. maddeler eklenir. Sabun ayrıca kumaş dokunduktan sonra da üzerindeki haşılı sökmek için yıkama işlemlerini kolaylaştırır.
4. Nem alma: Tekstil ham maddeleri ile çalışma randımanının artması için belirli bir rutubetin olması zorunludur. Rutubet ipliğin esnekliğini ve mukavemetini artırır. Haşıllanmış ipliklerin üzerindeki film tabakası ortamdaki nemin ipliğe nüfuz etmesini engeller. Bunun için haşıl karışımı içine bazı kimyasallar eklenerek çözgü ipliklerinin çalışılan ortamdaki nemden faydalanması sağlanır. Gliserin, kavrulmuş tuz, magnezyum klorür gibi maddeler bu amaç için kullanılır. Genelde nem alma için kullanılan madde gliserindir. Çünkü gliserin ipliklere aynı zamanda yumuşaklık ve esneklik kazandırır.
5. Bozulmaya ve ekşimeye karşı dayanıklılık: Haşıl karışımından dolayı çabuk bozulabilmektedir. Haşılı uzun süre bozulmadan korumak amacıyla haşıl içerisine genellikle çinko klorür, formalin ve fenol gibi maddeler karıştırılmaktadır.
Haşıl reçetesini hazırlarken önemli olan noktalar:
İplik ham maddesi (pamuk, polyester, rayon, yün veya karışımları)
İplik tüylülüğü
İplik yapısı (ring, open end vb.)
Kullanılan su tipi (taze veya geri kazanılmış)
Dokuma makinesi tipi ve hızı
İlave maddelerin % oranı
Çözgü ipliğinin yoğunluğu
Haşıl sökme işlemleri
Haşılın geri kazanımı ve enzim kullanımı
Haşıl makinesinin tasarımı ve tekne sayısı
Çözgü ve atkı ipliğinin numarası
Çözgü ipliğinin durumu (ham, boyanmış, yağ, kuru vb.)
Çözgü ve atkı sıklığı
Dokuma makinesinin cinsi ve hızı gibi parametreler göz önüne alınarak hazırlanır.
Çözgü İşlemi
Çözgünün Tanımı
Çözgü dokuma ve çözgülü örme kumaşlarda kumaş kenarına paralel doğrultuda, kumaş boyunca uzanan ipliklerdir. Çözgü ipliği ya da arış, dokuma kumaşın uzunluğu boyunca kenara paralel olan ipliklere çözgü denir. Çözgü, dokumacılıkta kumaşı oluşturan iki iplik sisteminden kumaşın boyuna doğru yani kenarına paralel olarak yönlenmiş olan ipliklerdir. İçinden tahar planına göre atkıların geçirildiği, dokunacak kumaşın uzunluğunu oluşturan uzunlamasına ipliklerin her biri.
Atkının Tanımı
Atkı dokuma kumaşlarda kumaşın üretim yönüne dik doğrultuda, kumaş enince uzanan ipliklerdir. Atkı ipliği ya da argaç, dokuma kumaşta çözgü iplikleri arasından enine yönde kumaşın bir kenarından diğer kenarına geçen ipliklere atkı denir. Atkı dokumacılıkta kumaşı oluşturan iki iplik sisteminden kumaşın enine doğru yani kumaş kenarına dik olarak yerleşenleri tanımlar. Atkı iplikleri, çözgü iplikleriyle dik açılıdır. Bu iki iplik birlikte kumaşın dokusunu oluşturur. Atkı iplikleri dokuma işleminin gerçekleşmesinde aktiftir, dokuma yüzeyin oluşabilmesi için mekik vb. sistemler ile atkı ipliklerinin çözgü iplikleri içinden belirli bir düzen dahilinde geçirilmesi gerekir.
Çözgü ipi nedir: Kumaşın boyuna olan ve gerilime dayanıklı ipliklerdir. Çözgü ipliklerine haşıl işlemi uygulanır.
Atkı ipi nedir: dokuma işleminde, kumaşın enine olan ipliklere atkı iplikleri denir. Çözgü iplerine nazaran daha az gerginliğe maruz kalırlar. Atkı iplikleri dokuma makinesine bağlı olarak bobinlere veya atkı masuralarına sarılır.
Genel olarak az bükümle eğrilen kalın iplikler atkı, çok bükümle eğrilen ince ve daha sağlam yapıdaki mukavim iplikler çözgü olarak kullanılır.
Çözgü iplikleri nedir: Dokuma kumaşın boyuna olan iplikleridir.
Atkı iplikleri nedir: Dokuma kumaşın enine olan iplikleridir.
Çözgüler ve atkılar bir araya gelince dokuma kumaşı oluşturuyor.
Dokumacılıkta, kumaşı oluşturan iki iplik sisteminden kumaşın enine doğru yani kumaş kenarına dik olarak yerleşenlere atkı, atkıların geçirildiği uzunlamasına iplere de çözgü ismi verilmektedir. Atkı; dokunan ürünü sıkılaştırmak ve birleştirmek amacıyla kullanılmaktadır.
2. AŞAMA
DOKUMA AŞAMASI
2. İşlem grubuna aittir.
Dokuma İşlemi gerçekleşir.
İpler 3 ayrı grupta sınıflanır;
Haşıl ve Çözgü işleminden levent olarak çıkan Hav ve Zemine; İşlenmemiş İp Olarak bilinen atkı dahil edilerek havlu dokunmasına başlanır.
Atkılık – Hav – Zemin olmak üzere 3 çeşittir.
Dokuma Makinesinin çalışma sistemi:
Zemin (Çözgü): Havludaki yatay iplere denir. Makineye Levent olarak bağlanır.
Hav: Havlunun dokusunu oluşturan iplere denir. Makineye Levent olarak bağlanır.
Atkı: Havludaki dikey iplere denir. Makineye bobin olarak bağlanır.
Dokuma makinesine 2 Adet Levent Hav- Zemin 1 Adet bobin Atkı bağlanır.
Atkı dikey zemin(çözgü) yatay olarak dokunur. İkisinin birleşmesi sonucu zemin oluşur.
Zemin oluştuktan sonra hav havlunun dokusuna işlenir. İşlem sonlanır.
Bu işlem sonucu havlunun ilk hali oluşur.
Buradan çıkan top halinde ham havlular Tolon ya da Yıkama İşlemleri için GMK ya da Boyama İşlemleri için Tan’a gönderilir.
3. AŞAMA
A.TOLON VE YIKAMA AŞAMASI
Dokuma işleminin bitmesinin ardından başlayan süreçtir.
Tolon: Sanayi tekstilinde buhar makinesi olarak bilinen bu makineye dokumandan çıkan top Çift katlı havlular verilerek buhar makinesinden geçer.
Buradaki işlemin temel amacı havlunun çekmesini minimuma indirgemek ve havlunun tok durmasını sağlamaktır.
Yıkama (Turban) : Sanayi tekstilinde su ve buhar makinesi olarak bilinen bu makineye dokunmadan çıkan top yani tek katkı havlılar verilerek bu makineden geçer.
Buradaki işlemin temel amacı havlunun yumuşamasını sağlamak ve havlunun tok durmasını sağlamaktır.
Burada sadece havlu ipinin ham hali geçer. Yani beyaz mavi bej iplerle dokunan havlular bu işleme tabi tutulur.
Çift Kat havlularda Tolon işlemi yapılırken Tek Kat Havlularda Yıkama işlemi yapılır.
B. BOYAMA AŞAMASI
Dokuma işleminin ardından başlayan bir diğer işlemdir.
Dokunmadan çıkan havlunun boyanma işleminin görebilmesi için ham renk olması gerekmektedir.
Bu renkler ya Beyaz ya da Ekrü rengidir.
4. AŞAMA
KESİM – DİKİM – PAKETLEME AŞAMASI
Tolon ve Yıkama işlemleri tamamlandıktan sonra havlular top halinde merkez depoya gelir ve buradan bir sonraki işlem için konfeksiyonlara sevk edilir.
Boyama işlemi tamamlandıktan sonra havlular top halinde merkez depoya gelir ve buradan bir sonraki işlem için konfeksiyonlara sevk edilir.
Konfeksiyonda ürünlerin kesimiyle süreç başlar
Ardından dikim yapılır
Son olarak paketleme işlemiyle işlem son bulur.
Çuvallanan ürünler merkez depoya gönderilir.
5.AŞAMA
SEVK AŞAMASI
Kesim Dikim ve Paketleme işlemleri tamamlandıktan sonra havlular paketlenip çuvallanmış halde merkez depoya gelir.
Merkez depodan teslim alınan ürünler
Ya ilgili siparişe göre sevk edilir,
Ya da stok için depoda muhafaza edilir.
İPİN HAVLUYA DÖNÜŞME GRAFİĞİ
| KONFEKSİYON |
| SEVK |
| İP |
| BÜKÜMBOBİN |
| AKTARMABOBİN |
| 15/1 İPBOBİN |
| HAŞILİŞLEMİ |
| ÇÖZGÜ İŞLEMİ |
| HAV Levent |
| ZEMİN levent |
| ATKI Bobin |
| DOKUMA |
| 2. AŞAMA |
| TOP HAVLU |
| TOLON YIKAMA |
| BOYAMA |
| 3. AŞAMA |
| HAŞILİŞLEMİ |
| 4. AŞAMA |
| HAV Levent |
| 5. AŞAMA |
| STOK |
| 15/2 İPBOBİN |
| 12/1 İPBOBİN |
| 1. AŞAMA |
